Een vermijdende hechtingsstijl noemen ze ook wel eens bindingsangst. Heb jij zo’n partner? Dan zou je zomaar kunnen denken dat jij niet (altijd) de moeite waard bent voor jouw partner om over diens bindingsangst heen te stappen.
Je zou ook zomaar kunnen denken dat jouw partner te weinig bij diens gevoel kan komen. En al helemaal niet bij diens gevoel van liefde voor jou. En dat je partner bang is om zich kwetsbaar op te stellen, terwijl jij juist zoveel emotionele veiligheid biedt. Of wil bieden.
Als we even wegblijven van het klassieke cliché van de partner die het steeds uitmaakt en alleen maar korte relaties heeft, en jij en je partner al langer bij elkaar zijn, dan speelt er in de diepte meestal toch iets heel anders dan niet willen verbinden.
Namelijk: verliesangst.
Dat klinkt misschien tegenstrijdig met bindingsangst en de grote vrijheids- of afstandsbehoefte die daarmee gepaard kan gaan, maar het is in wezen precies dezelfde verliesangst als bij verlatingsangst, oftewel de angstige hechtingsstijl.
Het grote verschil in dealen met die verliesangst tussen iemand met een angstige hechtingsstijl en iemand met een vermijdende hechtingsstijl is dat de eerste communicatief gaat vechten door de angst heen en de tweede ervoor vlucht.
En dat speelt zeker als jullie door de jaren heen steeds meer vastlopen in negatieve communicatiecirkels met elkaar. Het vervelende is dat je dan elkaars angstige of vermijdende hechtingsstijl ongewild steeds groter maakt.
Daardoor worden die negatieve communicatiecirkels ook steeds heftiger en komen ze steeds vaker voor. Ze duren mogelijk ook steeds langer. Met als gevolg dat het dan steeds moeilijker is om elkaar met begrip en liefde terug te vinden.
De harde kant van een vermijdende hechtingsstijl
Van de communicatieve harde buitenkant is iemand met een vermijdende hechtingsstijl meestal erg goed in:
- Relativeren (wat je als bagatelliseren of wegwuiven kunt ervaren…).
- Rationaliseren (wat je als gevoelloos of een laag EQ kunt ervaren…).
- Zwijgen (wat je als oppervlakkig, laf, passief of ongeïnteresseerd kunt ervaren…).
Dat noemen we hard op het moment dat je hierdoor het zachte contact met elkaar kwijtraakt. In een negatieve cirkel zijn veel partners dan geneigd om instructies te gaan geven: gewoon niet meer doen. Of woorden van soortgelijke strekking. Zo moeilijk moet dat toch niet zijn. Je communicatie aanpassen en over gevoel durven praten. En empathisch terugdoen.
Hoe goed je echter ook weet hoe het moet, weten is helaas niet genoeg. Want zodra je getriggerd wordt, is het toch weer raak. En als jullie dan toch weer in zo’n negatieve communicatiecirkel van vechten of vermijden verstrikt raken, dan weet je een ding zeker: dat je dan allebei even niet meer weet hoe het moet.
Naast weten of leren hoe je met verbindende communicatie negatieve cirkels doorbreekt, is het daarom ook essentieel dat je de diepere angsten en drijfveren van elkaars hechtingsstijl doorziet. Juist op die vervelende triggermomenten als negatieve cirkels gaan draaien.
Verschil tussen gedragsstijl en gedragsstoornis
Heb je zelf of heeft jouw partner met veel emotionele vermijding te maken? Dan kan het handig zijn om verschil te maken tussen stijl en stoornis. Dat is in de praktijk niet altijd even makkelijk te bepalen, maar het goede nieuws ervan is dat je het in beide situaties in goede banen kunt leiden.
Maar laten we eerst naar het verschil kijken.
Bij een stijl is er eerder sprake van aangeleerd gedrag op basis van opvoeding, ervaringen en conditionering. Dat gedrag kan variëren per situatie en kun je aanpassen. Een stoornis heeft in de regel ook een grote biologische, aangeboren psychische component. Het speelt in principe altijd en wisselt niet zo per situatie.
Een ander belangrijk verschil voor de praktijk van alledag is dat je een vermijdende hechtingsstijl meestal alleen in intieme relaties ervaart, terwijl je een vermijdende stoornis meestal in het algemeen naar alle mensen hebt.
Hierna geef ik je de gedragskenmerken van zowel de vermijdende hechtingsstijl als de vermijdende stoornis. Voor de bewustwording zou je met je partner eens kunnen kijken hoe intensief je (allebei) ieder gedragskenmerk hebt tussen een 0 en een 10.
Gedragskenmerken vermijdende hechtingsstijl
Een bekend officieel meetinstrument voor gehechtheid is de ECR-R: Experiences in Close Relationships Scale. Hierin staan de volgende vermijdende punten, die soms wat dubbelop lijken (maar ik neem ze voor de volledigheid toch maar alle 18 op):
Ik toon een partner mijn ware gevoelens liever niet.
Ik heb moeite om mijn diepste zielenroerselen met mijn partner te delen.
Ik vind het moeilijk om liefdespartners te durven vertrouwen.
Ik voel me niet heel erg op mijn gemak in de buurt van liefdespartners.
Ik stel me niet graag open voor liefdespartners.
Ik ben liever niet innig met liefdespartners.
Ik voel me ongemakkelijk als een liefdespartner te dichtbij wil komen.
Ik vind het ongemakkelijk om dicht bij mijn partner te komen.
Ik vind het moeilijk om dicht bij mijn partner te komen.
Ik bespreek mijn problemen en zorgen meestal niet met mijn partner.
Op moeilijke momenten helpt het mij niet dat ik een beroep op mijn partner kan doen.
Ik vertel mijn partner niet alles.
Ik bespreek dingen niet (vaak) met mijn partner.
Ik word zenuwachtig als partners te dichtbij komen.
Het voelt niet goed om op liefdespartners te kunnen rekenen.
Ik vertrouw liefdespartners moeilijk.
Ik vind het moeilijk om mijn partner genegenheid te tonen.
Mijn partner begrijpt mij en mijn behoeften niet echt.
Gedragskenmerken vermijdende hechtingsstoornis
Bij iemand met een algemene vermijdende stoornis kun je zeven gedragsmatige criteria met een spectrum onderscheiden. Dit zijn ze:
1. Je vermijdt activiteiten die contact met zich meebrengen uit angst voor (onterechte) afwijzing. Soms ook met mensen die je vertrouwt.
2. Je wilt niet betrokken raken bij anderen, tenzij je er zeker van bent dat je aardig wordt gevonden. Je kunt er makkelijk(er) van uitgaan dat anderen negatief over je denken, ook als dat niet aannemelijk is. Hier kun je erg over piekeren en hierdoor contact vermijden.
3. Je kunt je gereserveerd gedragen in intieme relaties uit angst om uitgelachen te worden. Ook in veilige situaties. Dan deel je minder, ook al heb je die behoefte wel. Doorgaans is dat gerelateerd aan negatieve sociale ervaringen.
4. Je bent geobsedeerd door de gedachte in sociale situaties te worden afgewezen. Je kampt dan met irreële afwijzingsangst in die zin dat je de gevolgen in je hoofd (waarschijnlijk) groter maakt dan ze in werkelijkheid zijn.
5. Je voelt je geremd in nieuwe relationele situaties door tekortschietende gedachten en gevoelens, die sterker zijn dan passend bij de situatie. Ze belemmeren je in het sociale contact.
6. Je ziet jezelf als een sociaal onbeholpen persoon, als onaantrekkelijk of als minderwaardig. Meer dan werkelijk het geval is, en daar kun je over piekeren of sociale situaties daardoor uit de weg gaan.
7. Je bent onwillig om persoonlijke risico’s te nemen of nieuwe activiteiten te ondernemen door angst in verlegenheid gebracht te worden (voor schut te staan).
Algemeen of alleen in je relatie?
Je zou kunnen spreken van een vermijdende stoornis als je minimaal op 4 van de gedragskenmerken hoog scoort in algemene sociale situaties. Dus ook in situaties buiten je eigen relatie. En vaak al van jongs af aan.
Vertoon je de gedragskenmerken juist alleen of vooral in je eigen relatie? Dan is de kans groot dat de vermijdende hechtingsstijl door de dynamiek tussen jullie gevoed wordt in negatieve communicatiecirkels.
Emotionele veiligheid ontwikkelen
De ingang voor de oplossing is dan te vinden in het gezamenlijk ontwikkelen van emotionele veiligheid. Daarvoor is nodig dat je op een of andere manier die angsten van elkaar opvangt en geneest. En daar heb je ook communicatie bij nodig. Dat kan niet anders. De woorden die je gebruikt en de manier waarop je dat doet, tellen.
Elkaars angsten bespreken en opvangen zonder meningen, oordelen en adviezen (en zonder relativeren, rationaliseren en zwijgen…) is een eerste randvoorwaarde voor het creëren van emotionele veiligheid. En dus van een veilige hechtingsstijl.
Hoe veiliger je je bij elkaar voelt, hoe makkelijker het vervolgens is om je angsten te voelen. En te delen. Hoe meer vertrouwen er groeit, hoe minder de manier waarop je communiceert ertoe doet. Gewoon omdat je dan niet meer (of veel minder) getriggerd wordt.
Meer sprake van een stoornis?
Ook dan is die emotionele veiligheid heel belangrijk. Samen met je communicatievaardigheid. Dat blijft dus staan. Alleen komt de nadruk in eerste instantie wat meer op het vaardigheidsaspect te liggen. En… een eventuele stoornis heeft een groot voordeel: je hoeft het eruit vloeiende gedrag niet meer (te) persoonlijk op te vatten.
Hier vind je in elk geval meer info over de manier waarop je alsnog een veilige hechtingsstijl in je relatie ontwikkelt.