Misverstanden door botsende meningen of iets anders?

Hoe vaak onderbouw jij jouw mening in misverstanden met woorden als:

• Zo doet iedereen het.
• Het is heel normaal om …
• Dat hoort gewoon zo.
• In dat onderzoek staat dat dit het beste is.
• Dat kun je toch niet maken.

Herken je dat je dat soort argumenten gebruikt in de meningsverschillen met je partner? Over bijvoorbeeld de opvoeding, de organisatie van het huishouden en de manier waarop je praat of omgaat met elkaar of andere mensen?

Je zult dan ook vast merken hoe makkelijk dat in welles-nietes-spelletjes ontaardt, met als gevolg dat:

• je je allebei om de beurt gaat verdedigen
• je allebei je gelijk probeert aan te tonen met allerlei bewijzen
• je je allebei niet gehoord voelt in de waarden die je hanteert

En daar zit het probleem. In de focus op de waarden waar je elkaar mee om de oren slaat. Een waarde is namelijk zoiets fundamenteels, daar valt voor jezelf niet aan te tornen. Niet gek dat je dan stellige meningsverschillen krijgt.

Waarden en normen in misverstanden

Denk bijvoorbeeld aan de waarde ‘respect’, ‘vrede’, ‘eerlijkheid’ of ‘liefde’. Je leeft deze waarden door ze naar normen te vertalen. Jouw normen zijn daarmee de regels waarnaar je wilt leven om jouw waarden hoog te houden.

Normen hebben per definitie een dwingend karakter. Je wilt of kiest dat het moet, zeg maar. Hier psychologisch flexibel in zijn is heel moeilijk. Heb je jouw normerende regels eenmaal bewust of onbewust aangenomen, dan:

• denk je al gauw dat je niet meer van mening mag veranderen (alsof jouw ontwikkeling stilstaat…)
• ervaar je het als een verraad aan jouw waarde als je tegenstrijdig met jouw normen handelt (alsof jouw waarden en normen hetzelfde zijn…)
• voel je jezelf tekortschieten door elke confrontatie met een tegenstrijdigheid (alsof je niet zwak mag zijn…)

Wat gebeurt er nu in de meningsverschillen met onze partner waarin we ieder ons gelijk lijken te willen?

Nu denk je waarschijnlijk: aha, de botsende normen zijn de oorzaak. Ieder hanteert (te) verschillende regels (of meningen) over hoe je bepaalde gezamenlijke waarden hoort te leven.

Toch blijkt dat meestal niet het geval te zijn.

Mijn ervaring is dat koppels juist wel op basis van gedeelde waarden en normen bij elkaar zijn. Op de goede gespreksmomenten zijn beide partners het meestal eens namelijk. Of zijn ze in ieder geval bereid om het eens te zijn (geven en nemen) en afspraken te maken.

Ruzie ontstaat op het moment dat je jouw partner aan de (al dan niet besproken of afgesproken) normen of regels wilt houden op 2 verschillende manieren:

1. Je partner houdt zich niet aan de (vermeende) afspraken.

Een voorbeeld hiervan is de afspraak tussen 2 partners dat hun puberzoon voortaan om 21.30 uur naar bed moet. Als puntje bij paaltje komt, is het bij dit koppel regelmatig zo dat zij de regel consequent aanhoudt en hij dan zegt: Ach, een kwartiertje kan nog wel. Met als reden dat hij de manier waarop zijn vrouw hun zoon toespreekt te hard vindt. Twee waarden (consequentie en bejegening) lijken op zo’n moment tussen hen te botsen.

2. Je wilt een bepaalde actie van je partner voor elkaar krijgen.

Een voorbeeld is dat je vindt dat het huis en de tuin er netjes uit moeten zien voor bezoek. Terwijl je partner daar minder waarde aan hecht. Een complexer voorbeeld is de manier waarop je ieder je liefde aan elkaar betuigt: als je van me houdt en weet hoe rot ik dit vind, dan doe je dat toch niet?!

Een probleem los je alleen en helaas niet op door je partner te confronteren met de waarden en normen die hij of zij niet naleeft. Je krijgt dan namelijk:

• openlijke weerstand, verzet en zelfverdediging, met grote kans dat jullie verstrikt raken in het patroon van ‘Zoek de Boef’. Of:
• verborgen weerstand zonder draagvlak voor een ‘opgelegde’ afspraak, waarbij je partner ‘ja’ lijkt te zeggen, maar zich in wezen terugtrekt met alle kenmerken van het patroon van de ‘Protestpolka’.

Dat alles heeft niet zozeer met gelijk/ongelijk of goed/fout te maken. De mogelijkheid dat je tegenstrijdig met jouw fundamentele waarden hebt gehandeld is namelijk zo pijnlijk dat je alleen maar kunt ontkennen:

• Respect voor jouw waarden is zo belangrijk, omdat je je anders bedreigd voelt in wie je bent en waar je voor staat.
• Het ter discussie stellen van je waarden (en je normen wanneer je die per abuis vereenzelvigt met jouw waarden, een valkuil van veel mensen) helpt daarom niet om gedrag naar elkaar te veranderen. Als je geen respect ervaart voor wat jij belangrijk vindt, dan raak je gedemotiveerd en geef je het eerder op.

Kijk maar als je partner inderdaad dit tegen jou zou zeggen: Als je van mij of van de kinderen zou houden, dan zou je zo niet doen. Juist omdat je voor de waarden liefde en respect staat, kun je toch alleen maar betwisten dat die actie van jou helemaal geen graadmeter van jouw liefde is?

Oké, ik denk dat mijn punt duidelijk is? Het werkt dus niet om meningsverschillen met waarden- en normendiscussies op te lossen.

Wat werkt dan wel?

De focus verleggen van waarden naar belangen

Daar zit de crux, en wel vanuit 2 kanten:

1. Vanuit jouw partner: onder de dwingende normenargumenten kun je zo goed als altijd een belang van jouw partner ontdekken. Wat betekent dat het helemaal niet de bedoeling is van jouw partner om jou op je waarden aan te vallen.

2. Vanuit jou zelf: zodra je merkt dat je normenargumenten gebruikt, verschuif dan je aandacht naar belangen. Wat is jouw persoonlijke belang? Waar maak je je zorgen om? Waar verlang je naar? Wat wil je precies bereiken?

Tips om normerende misverstanden te voorkomen

Misverstanden en meningsverschillen voorkomen of ombuigen betekent dat je het gesprek aan moet gaan met elkaar. Daar kunnen de navolgende tips je hopelijk bij ondersteunen.

Vergeet ten eerste niet om onderscheid te maken tussen je waarden, je normen, je belangen en je behoeften. Een waarde hanteer je in het algemeen en per situatie kun je kijken wat ieders belang is en welke behoefte je dan hebt.

Je waarde is bijvoorbeeld: gezondheid en gezond leven. Een norm is dan bijvoorbeeld dat je dat op slaapgebied bereikt door je puberzoon consequent om 21.30u naar bed te laten gaan. Je belang is dat het consequent toegepast wordt (in het belang van de gezondheid van je puberzoon) en je behoefte is bijvoorbeeld dat jouw partner dat belang met jou bewaakt door dezelfde consequentie toe te passen.

Vergeet ten tweede niet dat je met allerlei onderhuidse dynamieken te maken kunt hebben in je relatie, waardoor het maken van afspraken als middel om je belangen en behoeften veilig te stellen niet werkt.

Over normen kun je twisten. Ook over de contextuele juistheid en de flexibele toepassing ervan. Over belangen en behoeften is dat anders wanneer je het in het hier en nu houdt. Uiteraard kun je dan nog van behoefte verschillen en strijd voeren over wiens behoefte voorrang krijgt. Maar als dat op een zachte, verbindende manier lukt, hoef je jouw behoefte niet met normen of normerende afspraken af te dwingen.

Vergeet ten derde niet onderscheid te maken tussen de aantasting van jouw integriteit in de ogen van je partner of in de ogen van jezelf. Integriteit is namelijk voor de meeste partners een heel belangrijke waarde. In misverstanden en meningsverschillen zijn veel partners bang om in jouw ogen niet integer te zijn.

Het oordeel niet-integer ervaar je al snel in botsende normendiscussies waarin de beginzinnen uit dit blogartikel hoogtij vieren. Misschien zou je daar in je eigen ogen nog wel tegen kunnen, maar in de ogen van je partner niet, omdat er dan veel meer op het spel staat. Afkeuring (of vermeende afkeuring) kan tot afwijzing leiden.

Tot slot de tip om bij een misverstand met meningsverschillen eens bij elkaar te gaan zitten en ieder voor jezelf op te schrijven:

1. Wat is mijn waarde bij dit misverstand?
2. Welke normen hanteer ik om die waarde te leven?
3. Wat is mijn belang in de concrete misverstandssituatie die zich voordeed?
4. Wat is mijn behoefte op dat moment?

En wissel dan ieder je antwoorden uit, waarin ik je tenminste deze drie spelregels aanraad:

• Zonder oordeel en discussie naar elkaar luisteren.
• Jullie behoeften zijn (altijd) legitiem en gelijkwaardig.
• Per misverstandssituatie beslissen of én hoe je de behoefte van de ander kunt of wilt vervullen.

Zo kun je in ieder geval eens ervaren of het lukt om normerende misverstanden en meningsverschillen om te buigen naar gezamenlijkheid.