Verheerlijken als zelfbeschermingsstrategie

Als het verheerlijken van je relatie tot eenzaamheid leidt

Heb je ermee te maken dat jij graag jullie relatie en elkaar ophemelt om je blij en gelukkig te voelen? En dat jouw partner niet meedoet? Misschien dat die zelfs extra nuchter of negatief reageert?

Misschien zitten jullie dan gevangen in het cirkelloopje upsizen-downsizen. Hoe meer jij de dingen mooier maakt dan ze zijn (in de ogen van je partner dan), hoe meer jouw partner ze neutraliseert of zelfs lelijker maakt, hoe meer jij weer gaat onderbouwen hoe veel mooier jij het beleeft. Zoiets gaat vaak gepaard met verwijten zoals:

• jij doet altijd zo negatief
• ja maar jij verdraait de waarheid
• we kunnen ook nooit eens gezellig napraten en nagenieten
• alles is toch gezegd, jij valt in herhaling
• het is toch goed zo, je overdrijft zo

Zo’n cirkelloopje zou je weleens een heel alleen gevoel kunnen geven.

Er zijn ook partners die samen verheerlijken.

Nu denk je misschien dat samen verheerlijken heel fijn gelijkwaardig is, bij andere koppels kan die opschepperij er zo leuk verheffend uitzien, maar het kan ook zomaar op drijfzand gebouwd zijn. Psycholoog Roos Vonk heeft hier een interessant en prikkelend hoofdstuk over geschreven (in Liefde, lust en ellende, 2013).

Kijk eens mee naar de 6 situaties van deze cirkels die jou en je partner voorstellen:

Welke afbeelding geeft het beste weer hoe dichtbij of veraf jij je van je partner voelt?

Veel mensen met een goede relatie kiezen 4 of 5. De partner is psychologisch een deel van henzelf geworden. Je zelfbeeld verandert dan door je relatie:

• je ontdekt nieuwe eigenschappen bij jezelf
• je hebt behoefte om samen nieuwe ervaringen op te doen
• je leert nieuwe kanten van jezelf kennen
• je helpt elkaar je zelfbeeld ‘uit te breiden’

Hoe beter dit alles lukt, hoe meer tevreden mensen over hun relatie zijn, en hoe groter de kans dat ze bij elkaar blijven.

Als je langer bij elkaar bent beïnvloed je elkaar steeds subtieler. Je gaat ongemerkt delen van elkaars gedrag, lichaamstaal en persoonlijkheid overnemen. Jullie cirkels overlappen steeds meer. Tot soms zelfs niet meer echt duidelijk is wie nou wat inbrengt of overneemt.

Ontnuchterend…

Dat alles is een heel gangbaar proces bij koppels die langer bij elkaar zijn. Van buitenaf ziet dit eruit als cirkelafbeelding 6. Die moeten wel een heel fijne relatie hebben, denk je dan al gauw.

Maar schijn kan dus bedriegen. Staar je vooral niet blind op zulke koppels. Jouw relatie hiermee vergelijken brengt je nergens. En vooral erg pijnlijk als je in de situatie van afbeelding 1 of 2 verkeert.

Want wat gebeurt er feitelijk?

Mensen maken zogeheten attributiefouten. Uit vele sociaalpsychologische onderzoeken blijkt dat mensen de neiging hebben zichzelf door een roze bril te zien.

Bekend is dat je geneigd bent om je eigen succes aan jezelf toe te schrijven (attribueren), maar je falen aan de situatie: het zat tegen.

Neem je dit succes of falen bij een ander waar, dan werkt het precies andersom. Bij succes heeft die ander geluk gehad. En bij falen had die ander beter diens best moeten doen.

Je relatie een superieure status toekennen…

En zo ken je jezelf via de roze bril een goede of zelfs superieure status toe: wat hebben wij toch een fijne relatie (de fijnste ter wereld) en wat hebben wij toch een mazzel met elkaar! Of zie je dat andere koppels hun mazzel op die manier etaleren.

Of het nu bij andere koppels is of bij jezelf: het fijne van een goede relatie is dat je hierin niet langer op eenzame hoogte verkeert, aldus Vonk. Je partner wordt deelgenoot van jouw status.

Je vindt niet meer alleen jezelf geweldig, maar ook je partner, en ook jullie relatie. Doet je partner iets leuks, dan laat dit zien hoe leuk die is. Doet ie iets stoms, dan zit het even tegen. En als het toch even slecht gaat, dan vergelijk je toch gewoon even met koppels waarmee het (in jouw beleving dan) nog slechter gaat. Zodat het bij jezelf toch weer meevalt.

Opscheppen of niet mogen schitteren?

Jezelf kleiner of groter maken is in het algemeen ook best een heikel levensthema. Het raakt aan allerlei gevoeligheden rondom discriminatie. In de buitenwereld zien we bijvoorbeeld dat jezelf profileren bij vrouwen eerder als opscheppen (en dus een zwakte) wordt gezien, terwijl het bij mannen eerder als krachtig (en dus een sterkte) wordt beschouwd.

De buitenwereld (de maatschappij, dat zijn wij…) beloont verheerlijken in die zin met meer status, meer macht, meer loon en meer vrijheid. Niet gek dat dit soort denkbeelden doorwerken in je relatie. Als verheerlijkende partner zou je zomaar het idee kunnen opvatten dat je er weer niet mag zijn met alle schitteringen.

Zelfbescherming en verbondenheid

Of je nu eenzaamheid ervaart vanwege het gemis aan samen verheerlijken, het niet mogen verheerlijken of dat je wel samen aan verheerlijken doet: het is een manier om je zelfbeeld hoog te houden. Want dat is waar alle attributiefouten goeddeels op neer komen: op zelfbescherming, om je waardevol te kunnen voelen.

Ja, zelfs om je veilig verbonden te voelen. Verheerlijken en samen (na)genieten, en dat ook hardop met elkaar of de buitenwereld delen, is met andere woorden een middel om je behoefte aan verbondenheid te voeden. Om je goed te voelen.

Is dat erg? Of is dat nep?

Nee, vind ik niet. Maar ik zie het wel als een symptoom. Een symptoom van een onveilige gehechtheid. Is jouw geluksgevoel afhankelijk van de mate waarin jouw partner mee kan verheerlijken? Dan zou ik de oplossing van jullie cirkelloopje upsizen-downsizen niet zoeken in het leuk mee kunnen doen van jouw partner.

Samen op dezelfde golflengte komen in het verheerlijken is alleen maar een bevestiging van de emotionele onveiligheid. Het is dan veel slimmer om op een dieper niveau jullie veilige gehechtheid aan elkaar te ontwikkelen. Hoe veiliger je je emotioneel voelt bij elkaar (en daarmee in de wereld), hoe minder je het verheerlijken en verheffen nodig hebt.

Dan kun je de acties ondernemen die er voor jou en jullie werkelijk toe doen.