Zou het narcisme zijn?

Soms heb ik een intakegesprek met iemand die mij deze kenmerken vertelt:

• Wij hebben hele heftige communicatiecirkels die sterk wisselen. De ene keer zijn het hele emotionele ruzies en de andere keer word ik wrokkig doodgezwegen.
• Mijn partner kan zich volkomen afsluiten. Niet meer met me praten, mij uren of zelfs dagen negeren, en dat met een bozig, afstandelijk gezicht. Soms denk ik weleens dat die het expres doet om mij te pesten of te straffen. Ik durf mijn partner dan niet te benaderen.
• Vanbinnen ben ik emotioneel een wrak. Ik ben mezelf kwijt. Normaal en in mijn werk ben ik zelfverzekerd en weet ik wat ik wil, maar bij mijn partner voel ik mij onzeker, ongelijkwaardig en zelfs minderwaardig.
• Op alles wat ik zeg heeft mijn partner een weerwoord. Mijn partner weet altijd als de beste hoe alles (en hoe ik) in elkaar steek. Middels sturende vragen weet die mij in verwarring te brengen, totdat ik alleen nog maar kan zeggen dat die gelijk heeft…
• Kritiek kan mijn partner niet hebben. Mijn partner draait alles zo zelfverzekerd en zo verontwaardigd om, dat ik werkelijk ga twijfelen. En ook al weet ik dat er iets niet klopt, het heeft geen enkele zin om daarover te praten.
• Er zijn dagen dat mijn partner helemaal in de put zit en worstelt met diens eigenwaarde. En dan zijn er weer dagen dat alles overdreven geweldig is.
• Mijn partner is ziekelijk jaloers als ik met anderen praat over ons of dingen voor mezelf doe, ook al probeert die dat niet te laten merken. Mijn partner wil er per se alles van weten en wordt boos of nukkig als ik weiger hierin mee te gaan.

Narcistische persoonlijkheidsstoornis?

De alarmbellen gaan bij mij rinkelen als ik dat alles hoor. Het herkennen van een eventuele narcistische stoornis is belangrijk, omdat je dan pas weet of een relatie met bovenstaande worstelingen te verbeteren is. Maar juist dat herkennen is heel moeilijk. Iedereen heeft immers narcistische trekjes.

Zo zegt de Antwerpse Sarah Dimani volmondig ja op de vraag of er ook gezond narcisme bestaat. De grens is vloeibaar, maar jezelf beter vinden dan anderen neigt naar ongezond narcisme, aldus Dimani.

En ook dat kan nog met het heel menselijke better-than-average-effect te maken hebben (Test dat hier eens samen met je partner). De bereidheid om hierop te reflecteren zegt misschien iets over die grens tussen gezond en ongezond narcisme…).

Wat het ongezonde narcisme betreft, onderscheiden sommigen deze 2 soorten:

1. Grandioos (open) narcisme

• Theatraal gedrag
• In het middelpunt van de belangstelling willen staan
• Verhoogde activiteit
• Gebrekkige, problematische impulscontrole
• Opgeblazen zelfgevoel
• Vijandigheid
• Dominantie in sociale interacties (veel aan het woord)
• Moeite om zich in een ander te verplaatsen

2. Kwetsbaar (verborgen) narcisme

• Grote gevoeligheid voor tekenen van afwijzing
• Het gevoel anderen nodig te hebben voor het handhaven van het zelfgevoel
• Problemen met de interpretatie van het voelen, denken en doen van anderen
• Introversie en sociaal geremd
• Extreme gevoelens van angst en minderwaardigheid
• Moeite met affectregulatie (uitdrukken van subjectieve emoties)

Martin Apello licht dit kwetsbare narcisme ‘mooi’ toe in dit youtubefilmpje.

Het zijn meestal de personen met grandioos narcisme waarover we het in de publiciteit hebben. Kwetsbaar, verborgen narcisme is minder bekend. De basis van grote minderwaardigheid is wel hetzelfde, maar de ‘grandioze’ narcist voelt geen angst omdat deze zich verschuilt achter het overtrokken zelfgevoel.

DSM IV

In de DSM IV (Handboek voor psychiatrische diagnostiek en voorganger van DSM 5) moest je aan 5 of meer van deze criteria voldoen om als grandioze narcist bestempeld te worden (taalgebruik: hij is uiteraard ook zij of die):

• De persoon is geobsedeerd door fantasieën over roem, macht, succes, schoonheid, genialiteit, seksuele prestaties of een ideale, blijvende liefde.
• De persoon vindt zichzelf uniek en meent alleen begrepen te worden door even unieke en speciale mensen (of instellingen).
• De persoon heeft het gevoel zelf heel belangrijk te zijn (gevoelens van grootsheid waarbij overdreven wordt over de eigen prestaties, talent, contacten, kennissen en persoonlijke eigenschappen). De persoon eist als superieur beschouwd te worden, ook al geven zijn prestaties hiertoe geen aanleiding.
• De persoon manipuleert en gebruikt anderen om zijn eigen doelen te bereiken.
• De persoon heeft een onderontwikkeld inlevingsvermogen en kan hierdoor geen rekening houden met de opvattingen en behoeften van anderen.
• De persoon heeft een enorme behoefte aan aandacht, bevestiging, bewondering en wil gevreesd of berucht zijn.
• De persoon is vaak jaloers, wat gepaard kan gaan met woede. Omdat deze persoon denkt dat anderen jaloers op hem zijn en zich op dezelfde manier gedragen als hij, kunnen zich paranoïde waanbeelden voordoen.
• De persoon gelooft in het feit dat hij meer rechten heeft dan anderen. Hij eist dat anderen zich aanpassen aan zijn verwachting (vaak onredelijk) van een voorkeursbehandeling.
• De persoon voelt zich superieur, boven de wet verheven en alom aanwezig (magisch denken). De persoon gedraagt zich arrogant. Bij tegenspraak door mensen die hij als minderwaardig beschouwt, wordt de persoon kwaad.

DSM 5

In de huidige DSM 5 (die je volgens velen vooral niet als de bijbel moet zien) wordt narcisme niet meer apart genoemd. Deze onderscheidt meerdere niveaus op een aantal kernstoornissen. Op de website van Narcismegids en MIND kun je veel informatie vinden en telefoonnummers om (anoniem) mee te bellen.

In relatie met een narcist?

Een diagnose kan uiteraard alleen door een psychiater of psycholoog worden gesteld. Duidelijk in elk geval is dat het vrijwel niet mogelijk is om met een narcistisch persoon in een stabiele hechtingsfase te komen na de verliefdheidsfase. Ook al is een grote onzekerheid hier de diepere oorzaak van, een narcistisch persoon zal dat niet gauw erkennen.

En als dat wel lukt in een depri-periode, zullen de oppeppers van anderen (of van de narcist zelf) het opgeblazen goede zelfgevoel vanzelf weer herstellen. Zolang jij hier als partner aan bijdraagt, ben jij oké.

Een narcistisch persoon is namelijk niet werkelijk in staat om te mentaliseren. Mentaliseren is het kunnen denken over jezelf in relatie tot anderen en daarnaast oog te hebben voor de ander. Naar buiten toe weten (slimme) narcistische personen dat wel toe te passen, maar naar binnen in de eigen relatie niet of nauwelijks.

Dat alles betekent dat jouw narcistische partner:

• niet in staat is om zowel het eigen als jouw gedrag te bezien in het licht van de echte gevoelens en gedachten. Het wordt ingevuld. Zowel voor zichzelf als voor jou. En is er blind voor dat dit wel eens een verkeerde invulling kan zijn.
• diens zelfliefde niet naar jou terugspiegelt, tenzij je voldoet aan het ideaalplaatje dat de narcist van jou naar buiten toe wil ophouden voor diens eigen eer en glorie.
• jouw eigenwaarde opslurpt. Je bent niet opgewassen tegen diens sturende, dominante houding en krijgt snel het gevoel dat alles aan jou ligt.
• jou de ene keer helemaal ophemelt en de andere keer weer helemaal afbreekt.
• diens ware gezicht vooral in conflicten laat zien. Jij bent altijd degene die het anders moet doen.

Met als gevolg dat je als slachtoffer je gevoel van emotionele veiligheid kwijtraakt en zelfs je vermogen om te voelen.

Heeft het zin om bij mij een EFT-traject te doen?

De algemene opinie is dat iemand met een gediagnosticeerde narcistische stoornis niet te genezen is. Maar er zijn gradaties in de ernst van narcisme. De reden voor mij om bij vermoedens van narcisme wel te starten met een EFT-traject is puur om te helpen het proces van herkennen en erkennen op gang te brengen. Zodat jullie beiden een meer bewuste keuze kunnen maken voor doorgaan of stoppen.

Heb je behoefte aan een korte check? Klik hier voor een korte vragenlijst gemoedstoestand met ja/nee-vragen om te onderzoeken of je mogelijk het slachtoffer bent van een narcist.