Emotionele chantage in je relatie omdraaien

Emotionele chantage in je relatie kun je doen of ervaren. Maar… is het wel echt emotionele chantage? Bewust en expres?

Pur sang is chantage natuurlijk strafbaar, ook emotionele chantage. Juridisch is dat laatste het geval wanneer ‘iemand wordt gemanipuleerd door schuldgevoelens, angst of andere emotionele middelen (zoals bewust ingezette boosheid, stiltebehandelingen of intimidatie) om een bepaalde handeling te verrichten’.

Hier kun je nader checken of er in jouw relatie sprake is van emotionele chantage. Zodra de emotionele chantage bewust met verbale of fysieke dreigementen gepaard gaat, dan moet je zeker verder onderzoeken of er sprake is van huiselijk geweld.

Zijn het bij jou en je partner de meer gebruikelijke negatieve communicatiecirkels waarin je je allebei wanhopig en machteloos voelt? En wil je het allebei in gelijkwaardigheid oplossen? Dan is er sowieso een manier om de ervaren emotionele chantage positief om te draaien. In je perceptie en in je aanpak ervan.

Waar (bij mij in de praktijk) de meeste partners in dat kader tegenaan lopen is dat het uiten van emoties zo moeilijk is. Aan het uiten van je emoties in negatieve communicatiecirkels kleeft namelijk vaak een onverwachte, nare kant. Als je partner zich onder druk gezet voelt, dan werkt het delen van je gevoelens averechts.

Gevoelens als emotionele chantage

Met het ‘spuien’ van je gevoelens zou het zomaar kunnen dat je jouw partner manipuleert. Of dat je partner dat zo ervaart, zonder dat je het zo bedoelt.

Gevoelens als middel om controle of macht over je partner uit te oefenen… Natuurlijk niet de beste manier om begrip en verbondenheid te krijgen. Het zal eerder tot protest, afstand en afwijzing leiden. Zonder dat je doorhebt waar dat nou ineens vandaan komt.

Er zijn 3 tegenwerkende percepties die velen van ons op een of andere manier aangeleerd hebben:

1. We denken dat we verantwoordelijk zijn voor het welzijn van onze partner.
2. We denken tegelijkertijd dat onze partner verantwoordelijk is voor ons welzijn.
3. We ‘gebruiken’ onze gevoelens om onze partner uit schuldgevoel, angst of schaamte te laten handelen.

De 3e werkt, omdat we 1 en 2 denken…

Bij de 1e merk je dit wanneer je bijvoorbeeld veel aan zelfrechtvaardiging doet. En bij de 2e wanneer je jouw gevoel helemaal afhankelijk maakt van het gedrag van je partner.

Hier zijn wat zinnen, zodat je kunt toetsen in hoeverre dit bij jullie speelt:

• Ik voel me gefrustreerd als je zo tegen me doet.
• Ik ben bekaf, omdat jij niet voor de kinderen zorgt.
• Ik voel me verdrietig als jij (steeds) zegt dat het niet goed is wat ik doe.
• Maar ik help je toch? Dat zie je niet en jij klaagt altijd.
• Ik voel me echt moedeloos over hoe het tussen ons gaat. Als je zo doorgaat, gaat het helemaal fout.
• Ik voel me verplicht om jouw behoeftes boven die van mij te stellen, jij manipuleert mij.

De ik-boodschappen in dit rijtje kunnen verkapte jij-boodschappen zijn, of worden zo opgevat. Dan roepen ze op tot zelfverdediging. Of tot pleasen bijvoorbeeld.

Dat soort gevoelsuitingen komt op perceptie 2 neer:

• Het is jouw schuld dat ik me zo voel…
• Jij moet stoppen om zo te doen, dan pas voel ik me weer goed…
• Jij zorgt ervoor dat er geen harmonie is…

En bij de partner die erop reageert, komt onderliggende perceptie 1 los:

• Het is mijn schuld dat mijn partner zich zo voelt…
• Als ik voortaan niet meer zo doe, dan komt het goed…
• Ik zorg ervoor dat de sfeer verpest wordt…

En zo wentelen we de last van onze gevoelens op onze partner af. Die is verantwoordelijk voor onze staat van welzijn, en die moet ten minste diens aandeel oppakken in de communicatie om het op te lossen.

Hoe kom je hier nu uit?

Over je gevoelens kunnen praten is belangrijk om elkaar echt te ontmoeten. Loop je echter (nog) veel vast in negatieve communicatiecirkels? Om (vermeende) emotionele chantage om te draaien, is de manier waarop je dat doet er tegelijkertijd randvoorwaardelijk voor.

Op deze plek 6 tips hierover:

1. Heb het over je werkelijke gevoelens. ‘Gemanipuleerd’ is bijvoorbeeld geen gevoel. Het is een beschrijving van wat je denkt dat je partner doet.

2. Heb het daarnaast over je werkelijke behoeften. In plaats van “Ik voel me gemanipuleerd” zou je bijvoorbeeld kunnen zeggen: “Ik heb behoefte aan respect.”

3. Pas op voor emotioneel spuien waarbij je samenvalt met je emotie. Je emoties ‘authentiek, onverbloemd en direct delen’ (zonder nadenken dus) leidt tot blikvernauwing. Je beperkt daarmee je eigen keuzevrijheid. Kunnen uitzoomen en jullie negatieve communicatiecirkels vanuit meerdere kanten bekijken is noodzakelijk om ze uiteindelijk te doorbreken.

4. Wees alert dat je jouw negatieve emoties niet voedt door er te veel over na te denken. Voor sommigen is dat namelijk een andere vorm van controle: als je het begrijpt, dan kun je er wat aan doen. En als jouw partner het begrijpt, kan die daar wat aan doen. Denk je. Maar… alles wat je veel aandacht geeft, groeit… En pas op voor de valkuil van het co-rumineren.

5. Verdraag pijn en ongemak van je eigen emoties en van die van je partner. Zo voorkom je de eerdergenoemde blikvernauwing en maak je ruimte voor de noodzakelijke helikopterview op jullie negatieve communicatiecirkels.

6. Kijk erdoorheen en check het. Dat is misschien nog wel de belangrijkste tip. Want tip 1 tot en met 5 zullen zeker niet altijd lukken als jullie nog in een onveilige relatiefase verkeren. De vermeende emotionele chantage kan zomaar een aangeleerde, onbewuste overlevingsstrategie zijn. Zie en check dan de werkelijke gevoelens en werkelijke behoefte van je partner. Zo ga je niet mee in die eventuele emotionele chantage, maar duik je er dwars doorheen naar wat er werkelijk onder schuilt.